# Satış büyüyor, kasada para yok. Neden?

Kaynak: https://www.globya.com.tr/blog/nakit-donusum-dongusu
Tarih: 2026-07-14

> Büyüyen firmanın nakit sıkıntısı çekmesi çelişki gibi görünür ama çok yaygındır. Nakit dönüşüm döngüsü, bu çelişkinin arkasındaki matematiği gösterir.

"Geçen yıla göre yüzde otuz fazla sattık, ama bankayla her ay daha çok görüşüyoruz." Bu cümleyi büyüyen işletmelerin yöneticilerinden sık duyarız. Kâr tablosu iyi görünür, ama nakit sürekli sıkışıktır. Bunun sebebi çoğu zaman kârlılık değil, zamanlamadır: para tedarikçiye ödendiği gün ile müşteriden tahsil edildiği gün arasındaki boşluk. Nakit dönüşüm döngüsü bu boşluğu gün cinsinden ölçer. Bu yazıda döngünün nasıl hesaplandığını, büyümeyle ilişkisini ve kısaltmanın yollarını anlatıyoruz.

## Nakit dönüşüm döngüsü nedir?

Nakit dönüşüm döngüsü (NDD), işletmenin mal ya da hammadde için ödediği paranın, satış sonrasında tahsilat olarak geri dönmesine kadar geçen ortalama gün sayısıdır. Üç bileşeni vardır:

NDD = stokta kalma süresi (DIO) + alacak tahsil süresi (DSO) − borç ödeme süresi (DPO)

Bileşenler şöyle hesaplanır (dönem gün sayısı yıllık hesapta 365):

- **DIO** = (ortalama stok / satılan malın maliyeti) × gün sayısı
- **DSO** = (ortalama ticari alacak / kredili satış) × gün sayısı
- **DPO** = (ortalama ticari borç / satılan malın maliyeti) × gün sayısı

DPO'da payda olarak bazı kaynaklar satılan malın maliyeti yerine dönemdeki toplam alışları kullanır; önemli olan seçtiğiniz yöntemde tutarlı kalmaktır.

## Örnek hesap

Örnek rakamlarla bir toptan satış firması düşünelim (yıllık, TL):

| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Net satış (tamamı vadeli) | 36.500.000 |
| Satılan malın maliyeti | 29.200.000 |
| Ortalama stok | 5.600.000 |
| Ortalama ticari alacak | 7.000.000 |
| Ortalama ticari borç | 3.200.000 |

- DIO = 5.600.000 / 29.200.000 × 365 = 70 gün
- DSO = 7.000.000 / 36.500.000 × 365 = 70 gün
- DPO = 3.200.000 / 29.200.000 × 365 = 40 gün
- **NDD = 70 + 70 − 40 = 100 gün**

Yani bu firma, tedarikçisine ödediği her lirayı ortalama 100 gün sonra geri alıyor. Bu 100 günü finanse eden şey ya özkaynak ya da banka kredisidir.

## Büyüme neden nakdi eritir?

Döngü değişmeden satış büyüdüğünde, döngünün içinde bağlı kalan para da büyür. Kabaca:

Döngüye bağlı sermaye ≈ günlük satılan malın maliyeti × NDD

Örnekte günlük SMM yaklaşık 80.000 TL'dir; 100 günlük döngü yaklaşık 8.000.000 TL'yi bağlar. Satışlar yüzde otuz artarsa ve döngü aynı kalırsa, bağlı para da yaklaşık 10.400.000 TL'ye çıkar. Aradaki 2.400.000 TL, kâr tablosunda hiç görünmeyen ama kasadan çıkan paradır. Büyüyen firmanın nakit sıkıntısı çoğu zaman buradan gelir.

## Döngüyü kısaltmanın üç kolu

**Stok tarafı (DIO).** Yavaş dönen ürünleri azaltmak, sipariş miktarlarını talebe yaklaştırmak. Ayrıntılar [stok devir hızı](https://www.globya.com.tr/blog/stok-devir-hizi) yazısında.

**Alacak tarafı (DSO).** Vadeleri gözden geçirmek, geciken müşterileri erken takip etmek, fatura ve mutabakat süreçlerini hızlandırmak. Nasıl izleneceğini [alacak yaşlandırma raporu](https://www.globya.com.tr/blog/alacak-yaslandirma-raporu) yazısında anlattık.

**Borç tarafı (DPO).** Tedarikçilerle vade görüşmek. Ancak dikkat: ödemeleri geciktirerek döngüyü kısaltmak tedarikçi ilişkisine ve itibarınıza zarar verir. Hedef, anlaşılmış vadeleri kullanmaktır, onları çiğnemek değil.

Örnekte DIO ve DSO'yu onar gün kısaltmak, döngüyü 80 güne indirir ve yaklaşık 1.600.000 TL'yi (80.000 × 20) serbest bırakır.

## Hesaplarken dikkat edilecekler

Döngü basit bir formüldür ama girdileri yanlış seçilirse yanıltıcı sonuç verir. En sık karşılaştığımız dört nokta şunlardır:

- **Dönem sonu bakiyesi yerine ortalama kullanın.** Yıl sonunda bilinçli olarak düşürülen stok ya da hızlandırılan tahsilat, döngüyü olduğundan kısa gösterir. Aylık bakiyelerin ortalaması daha gerçekçidir.
- **Peşin satışları ayırın.** DSO hesabında paydaya peşin satışlar da girerse alacak süresi olduğundan kısa çıkar. Mümkünse yalnız vadeli satışları kullanın.
- **KDV tutarlılığı.** Alacak ve borç bakiyeleri genellikle KDV dahil, satış ve maliyet rakamları KDV hariçtir. Oranları yorumlarken bu farkı akılda tutun ya da tutarlı hâle getirin.
- **Tek rakama değil eğilime bakın.** Bir çeyreklik 100 gün tek başına iyi ya da kötü değildir; 85 günden 100 güne çıkmışsa asıl mesaj oradadır.

## Kontrol listesi

- DIO, DSO ve DPO en az çeyreklik olarak hesaplanıyor mu?
- Hesaplarda aynı gün sayısı ve aynı tanımlar kullanılıyor mu?
- Döngünün son üç yıldaki eğilimi biliniyor mu?
- Büyüme planı yapılırken döngüye bağlanacak ek sermaye hesaplandı mı?
- Her üç bileşen için bir sorumlu ve hedef var mı?
- Nakit tahmini döngüdeki değişimleri yansıtıyor mu?

## Globya'da nasıl yapıyoruz

[READERP](https://www.globya.com.tr/urunler/readerp) içinde Nakit döngüsü başlığı hazır gelir: Netsis ve Logo başta olmak üzere piyasadaki yaygın ERP ve finans platformlarına salt-okuma bağlanır, ERP'ye tek satır yazmaz ve aynı gün kurulur. Dönem veritabanlarını tek zaman serisinde birleştirdiği için döngünün yıllar içindeki gidişini de görebilirsiniz. "Geçen yıla göre alacak tahsil süremiz ne kadar uzadı?" gibi soruları Türkçe sorabilirsiniz. Döngünün kısa vadeli nakde etkisini izlemek için [haftalık nakit akışı tahmini](https://www.globya.com.tr/blog/nakit-akisi-tahmini) yazısı iyi bir tamamlayıcıdır.

## Sık sorulan sorular

**Soru: Nakit dönüşüm döngüsü negatif olabilir mi?**
Evet. Peşin satış yapıp tedarikçiye vadeli ödeyen işletmelerde döngü negatif olabilir; bu durumda tedarikçiler fiilen işletmeyi finanse eder. Perakende ve bazı e-ticaret modellerinde görülür.

**Soru: Kaç gün iyi sayılır?**
Sektöre göre çok değişir. Üretim ve toptan dağıtımda uzun, perakendede kısa döngüler olağandır. En anlamlı karşılaştırma, firmanın kendi geçmişiyle yapılandır.

**Soru: Döngü kısaldığında kâr da artar mı?**
Doğrudan kâr tablosunu değiştirmez, ama finansman ihtiyacını azaltır. Daha az kredi kullanmak, faiz giderini düşürerek dolaylı olarak kârlılığa katkı sağlar.