# Alacak yaşlandırma raporu size ne anlatıyor?

Kaynak: https://www.globya.com.tr/blog/alacak-yaslandirma-raporu
Tarih: 2026-01-12

> Toplam alacak rakamı size ne kadar paranın dışarıda olduğunu söyler. Yaşlandırma raporu ise o paranın ne kadarının gerçekten geri geleceğini tahmin etmenize yardım eder.

Bilançoda "ticari alacaklar" satırı tek bir rakamdır ve çoğu zaman güven verir: satış yapılmış, para gelecek. Ama o rakamın içinde vadesi yarın dolacak bir fatura da, iki yıldır tahsil edilemeyen bir bakiye de aynı ağırlıkla durur. Alacak yaşlandırma raporu bu rakamı zamana göre dilimler ve hangi alacağın sağlıklı, hangisinin risk altında olduğunu gösterir. Bu yazıda raporun nasıl kurulduğunu, nasıl okunduğunu ve tahsilat ekibinin onu nasıl iş listesine çevireceğini anlatıyoruz.

## Alacak yaşlandırma nedir?

Yaşlandırma, açık alacakları vadesinden bu yana geçen süreye göre gruplamaktır. Tipik dilimler şunlardır: vadesi gelmemiş, 1-30 gün gecikmiş, 31-60 gün, 61-90 gün ve 90 günden fazla. Bazı firmalar bunu 120 ve 180 gün dilimleriyle genişletir.

Burada ince ama önemli bir ayrım var: yaşlandırma **fatura tarihine** göre mi, **vade tarihine** göre mi yapılıyor? Fatura tarihine göre yapılan yaşlandırma, uzun vadeli çalıştığınız müşterileri haksız yere riskli gösterir. Yönetim için anlamlı olan, vadeden sonra geçen süredir.

## Tahsilatların eşleştirilmesi: raporun kalbi

Yaşlandırmanın doğruluğu, gelen ödemelerin hangi faturaları kapattığına bağlıdır. Yaygın yaklaşım **ilk giren ilk kapanır** mantığıdır: gelen tahsilat önce en eski açık faturayı kapatır. Ancak müşteri belirli bir faturayı ödediğini söylüyorsa ya da ERP'de fatura bazlı kapama yapılıyorsa rapor da bunu yansıtmalıdır.

Eşleştirme yanlışsa rapor iki yönde yanıltır: eski borcu kapanmış, yeni borcu gecikmiş gösterir ya da tam tersini. Bu yüzden raporu kullanmaya başlamadan önce birkaç büyük müşterinin ekstresiyle karşılaştırmak iyi bir alışkanlıktır.

## Rapor nasıl okunur?

Örnek rakamlarla basit bir tablo düşünelim:

| Müşteri | Vadesi gelmemiş | 1-30 gün | 31-60 gün | 61-90 gün | 90+ gün |
|---|---|---|---|---|---|
| A | 400.000 | 50.000 | 0 | 0 | 0 |
| B | 120.000 | 90.000 | 80.000 | 60.000 | 0 |
| C | 0 | 0 | 0 | 15.000 | 45.000 |

*(Örnek rakamlar, TL.)*

- **A** büyük ama sağlıklı: borcun neredeyse tamamı vadesi gelmemiş.
- **B** dikkat istiyor: bakiye her dilime yayılmış, yani ödemeler faturaların gerisinde kalıyor. Bu çoğu zaman nakit sıkıntısının erken işaretidir.
- **C** küçük ama sorunlu: tüm bakiye eski dilimlerde. Burada hukuki süreç ya da yapılandırma konuşması gündeme gelebilir.

Okumanın özü şudur: tek bir satırın toplamına değil, **bakiyenin dilimler arasındaki dağılımına** bakın. Ve bir ay önceki raporla karşılaştırın; bir müşterinin bakiyesi sağa, yani eski dilimlere doğru kayıyorsa, uyarı sinyali oradadır.

## Rapordan iş listesine

Yaşlandırma raporu, ancak birinin eline iş listesi olarak geçtiğinde değer üretir. Pratik bir kurgu:

- **1-30 gün:** nazik hatırlatma, fatura kopyası ve ödeme bilgisi
- **31-60 gün:** satış temsilcisiyle birlikte telefon, ödeme tarihi taahhüdü
- **61-90 gün:** yeni sevkiyatların onaya bağlanması, yönetici görüşmesi
- **90+ gün:** yapılandırma ya da hukuki süreç değerlendirmesi

Burada önemli olan, aksiyonların kişiye bağlanmasıdır. Tahsilat yalnız muhasebenin işi sayılırsa satış ekibi geciken müşteriye sevkiyata devam eder; satış temsilcisi raporu kendi müşterileri için düzenli gördüğünde ise gecikme çoğu zaman bir telefonla çözülür. Bu eşikler sektöre göre değişir. [Toptan ve B2B dağıtım](https://www.globya.com.tr/sektorler/toptan-ve-b2b-dagitim) gibi uzun vadeli çalışılan sektörlerde dilimler daha geniş tutulabilir.

## Yaşlandırmadan DSO'ya

Yaşlandırma raporu anlık bir fotoğraftır. Eğilimi görmek için **alacak tahsil süresine (DSO)** bakılır. Basit formülü şöyledir:

DSO = (ortalama ticari alacak / dönemdeki kredili satış) × dönemdeki gün sayısı

Örnek rakamlarla: çeyrekte (90 gün) kredili satış 9.000.000 TL, ortalama alacak 3.000.000 TL ise DSO = (3.000.000 / 9.000.000) × 90 = 30 gün. DSO'nun aylar içinde yükselmesi, yaşlandırma tablosunda bakiyenin sağa kaymasının özet göstergesidir. DSO'nun nakit üzerindeki etkisini [nakit dönüşüm döngüsü](https://www.globya.com.tr/blog/nakit-donusum-dongusu) yazısında ayrıntılı ele aldık.

## Kontrol listesi

- Yaşlandırma vade tarihine göre mi yapılıyor?
- Tahsilat eşleştirme yöntemi belli mi, ERP'deki kapamayla tutarlı mı?
- Açık çekler ve senetler ayrı mı izleniyor?
- Rapor en az ayda bir, tercihen haftalık alınıyor mu?
- Önceki dönemle karşılaştırma yapılıyor mu?
- Her dilim için sorumlu kişi ve aksiyon belli mi?

## Globya'da nasıl yapıyoruz

Netsis ve Logo başta olmak üzere piyasadaki yaygın ERP ve finans platformlarını kullanan firmalarda [READERP](https://www.globya.com.tr/urunler/readerp) ile Alacak başlığı hazır gelir: ERP'ye salt-okuma bağlanır, tek satır yazmaz ve aynı gün kurulur. "Son üç ayda bakiyesi 60 günü aşan müşteriler hangileri?" gibi soruları Türkçe sorabilirsiniz. Cari ekstrelerin karşı tarafla doğrulanması için Teyit başlığı da vardır; bu konuyu [cari hesap mutabakatı](https://www.globya.com.tr/blog/cari-mutabakat-teyit) yazısında anlattık.

## Sık sorulan sorular

**Soru: Yaşlandırma raporu ne sıklıkla alınmalı?**
Tahsilat ekibi için haftalık, yönetim için aylık iyi bir ritimdir. Asıl değer, raporları birbiriyle karşılaştırmaktan gelir.

**Soru: Vadesi gelmemiş alacak da risk sayılır mı?**
Doğrudan gecikme değildir ama tek bir müşteride yoğunlaşıyorsa yoğunlaşma riski taşır. Toplam alacağın büyük kısmı birkaç müşterideyse bu ayrıca izlenmelidir.

**Soru: 90 günü geçen alacak şüpheli alacak mıdır?**
Her zaman değil. Vergi mevzuatında şüpheli alacak için dava ya da icra takibi gibi şartlar aranır; bu değerlendirme mali müşavirinizle yapılmalıdır. Yaşlandırma raporu yalnız hangi alacakların bu gözle incelenmesi gerektiğini gösterir.